विद्वान सर्वत्र पूज्यते

स्वगृहे पूज्यते मूर्ख:, स्वग्रामे पूज्यते प्रभु: ।

स्वदेशे पूज्यते राजा, विद्वान सर्वत्र पूज्यते ।।

शाब्दिक अर्थ -

मूर्ख माणसाला त्याच्या स्वतःच्या घरात मान मिळतो. गावच्या नेत्याला गावात मान मिळतो. राजाला स्वतःच्या राज्यात मान मिळतो. विद्वान माणसाला जगभर मान मिळतो. 

भावार्थ -

विद्वात्तेला स्थळाच्या मर्यादा नसतात. म्हणूनच विद्वान माणसाला जगात कुठेही सन्मान मिळतो.

विद्वत्वं च नृपत्वं च न एव तुल्ये कदाचन ।

स्वदेशे पूज्यते राजा, विद्वान सर्वत्र पूज्यते ।।

शाब्दिक अर्थ -

विद्वान माणूस आणि राजा यांची तुलना होऊच शकत नाही. कारण राजाला स्वतःच्या राज्यात मान मिळतो, तर विद्वान माणसाला जगभर मान मिळतो. 

भावार्थ -

सांपत्तिक वैभवाला मर्यादा असतात पण विद्वात्तेला स्थळाच्या मर्यादा नसतात.

शरदि न वर्षति गर्जति

शरदि न वर्षति गर्जति वर्षति वर्षासु निःस्वनो मेघः |

नीचो वदति न कुरुते न वदति सुजनः करोत्येव ||

शब्दार्थ  - 

शरद ऋतु मधील मेघ हे पाऊस देत नाहीत पण खूप गर्जना करतात. वर्षा ऋतु मधील मेघ हे गर्जना करत नाहीत पण पाऊस देतात. 

दुर्जन व्यक्ति फ़क्त बोलतात पण करत काहीच नाहीत. सुजन व्यक्ति बोलत नाहीत करून दाखवतात. 

मराठी समानार्थी म्हण - 

गर्जेल तो बरसेल काय?

घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् / घट फोडावे तट फाडावे

घटं भिन्द्यात् पटं छिन्द्यात् कुर्यात् रासभरोहणम् |

येन केन प्रकारेण प्रसिद्धः पुरुषो भवेत् ||

या संस्कृत सुभाषिताचे भाषांतर एका मराठी सुभाषितात केलेले आढळते.. ते सुभाषित खालील प्रमाणे.. 

घट फोडावे तट फाडावे घे चिंध्यांचा भार ।

काढुनी गर्धभ महाध्वनी ते जमवावा बाजार ।। 

मडके(घट) फोडावेत.. कापड (पट) फाडावे.. गाढवावर(रासभ) बसावे.. या ना त्या प्रकारे माणसाने प्रसिद्ध  व्हावे..  

काक: कृष्ण: पिक: कृष्ण: / हंस: श्वेत: बक: श्वेत:

काक: कृष्ण: पिक: कृष्ण: को भेदो पिककाकयो: ।

वसंतसमये प्राप्ते काक: काक: पिक: पिक: ।।

हंस: श्वेत: बक: श्वेत: को भेदो बकहंसयो: ।

नीरक्षीर विवेके तू हंस: हंस: बक: बक: ।।

ही दोन्ही समानार्थी सुभाषिते आहेत.. 

शब्दार्थ - 

कावळा पण काळा असतो आणि कोकीळ(पिक) पण काळा असतो.. कावळा आणि कोकीळ यात फरक काय? वसंत ऋतू चे आगमन झाले की कळते .. कावळा कावळा असतो आणि कोकीळ कोकीळ असतो.. 

हंस सफेद असतो आणि बगळा सफेद असतो.. हंस आणि बगळ्यात फरक काय? जेव्हा दूध (क्षीर) आणि पाणी (नीर) वेगळे करायची वेळ येते तेव्हा कळते हंस हंस असतो आणि बगळा बगळा असतो.. 

भावार्थ - 

बऱ्याच वेळा माणसाची पारख ही निर्णायक परिस्थिती येते तेव्हाच होते..